Chăm sóc hậu sản là gì?
Giai đoạn hậu sản bắt đầu ngay sau khi em bé chào đời và thường kéo dài khoảng 6–8 tuần, khi cơ thể người mẹ dần trở về trạng thái gần giống trước khi mang thai. Đây là thời kỳ đặc biệt quan trọng đối với sức khỏe của cả người mẹ và trẻ sơ sinh.
Theo các nghiên cứu y khoa, phần lớn các biến chứng nguy hiểm cho mẹ và bé thường xảy ra trong tháng đầu sau sinh. Vì vậy, việc xây dựng chế độ chăm sóc hậu sản toàn diện và liên tục là yếu tố quan trọng để bảo vệ sức khỏe lâu dài cho phụ nữ sau sinh.
Bên cạnh việc theo dõi y tế, phụ nữ cũng cần chủ động chăm sóc sức khỏe tại nhà. Bạn có thể tham khảo thêm các phương pháp chăm sóc sức khỏe sinh sản tại nhà trong bài viết:
https://drdonghung.vn/cham-soc-suc-khoe-nieu-khoa-tai-nha-nen-tang-ben-vung-cho-chat-luong-song/
Sàn chậu sau sinh: “Nền móng” thầm lặng quyết định sức khỏe phái đẹp
Nguồn tham khảo chuyên môn:
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK565875/
Thời điểm tái khám sau sinh
Theo khuyến cáo của Hiệp hội Sản phụ khoa Hoa Kỳ (ACOG), thay vì chỉ khám lại một lần sau 6 tuần, phụ nữ nên được theo dõi liên tục trong 12 tuần sau sinh.
Lịch chăm sóc hậu sản thường gồm:
-
Đánh giá ban đầu trong 3 tuần đầu sau sinh (có thể trực tiếp hoặc tư vấn qua điện thoại)
-
Theo dõi thêm nếu cần thiết
-
Khám hậu sản toàn diện trước 12 tuần sau sinh
Việc theo dõi sớm giúp phát hiện kịp thời các vấn đề sức khỏe như nhiễm trùng, trầm cảm sau sinh hoặc rối loạn nội tiết.
Các nội dung quan trọng trong chăm sóc hậu sản
1. Đau và tổn thương vùng kín sau sinh
Trong quá trình sinh thường, âm đạo có thể bị rách hoặc tổn thương mô mềm.
-
Các vết rách nhỏ thường lành sau vài tuần
-
Vết rách sâu có thể cần thời gian hồi phục lâu hơn
Biện pháp giảm đau:
-
Sử dụng thuốc giảm đau thông thường như ibuprofen hoặc acetaminophen
-
Ngồi đệm mềm
-
Chườm lạnh vùng tầng sinh môn
Nếu xuất hiện các dấu hiệu như sốt, đau dữ dội, sưng đỏ, người mẹ cần đi khám ngay vì có thể liên quan đến nhiễm trùng.
2. Chảy máu âm đạo sau sinh
Sau sinh, phụ nữ sẽ có dịch sản gọi là sản dịch (lochia).
Các giai đoạn của sản dịch:
-
3–4 ngày đầu: đỏ tươi (lochia rubra)
-
Sau đó: chuyển sang hồng nâu (lochia serosa)
-
10–12 ngày: chuyển trắng vàng (lochia alba)
Nếu máu ra quá nhiều, ví dụ thấm đầy băng vệ sinh trong vòng 1 giờ, cần đi khám ngay vì có thể do:
-
sót nhau thai
-
tử cung co hồi kém
-
rối loạn đông máu
-
nhiễm trùng tử cung
3. Nuôi con bằng sữa mẹ
Cho con bú mang lại nhiều lợi ích cho cả mẹ và bé.
Đối với người mẹ:
-
giảm nguy cơ ung thư vú
-
giảm nguy cơ ung thư buồng trứng
-
giảm nguy cơ tiểu đường type 2
Đối với trẻ sơ sinh:
-
giảm nguy cơ nhiễm trùng tiêu hóa
-
giảm nguy cơ dị ứng và eczema
-
tăng cường miễn dịch
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị nên cho trẻ bú hoàn toàn bằng sữa mẹ ít nhất 4–6 tháng đầu.
4. Chế độ dinh dưỡng và vận động sau sinh
Sau sinh, cơ thể cần năng lượng để phục hồi và sản xuất sữa.
Khuyến nghị:
-
phụ nữ cho con bú cần thêm khoảng 500 kcal/ngày
-
ăn uống đa dạng, cân bằng dinh dưỡng
-
nghỉ ngơi nhiều trong 2–3 tuần đầu
Sau đó có thể bắt đầu các hoạt động nhẹ như:
-
đi bộ
-
vận động nhẹ nhàng
-
tăng dần cường độ tập luyện
5. Căng tức sữa
Nhiều phụ nữ gặp tình trạng căng tức ngực sau sinh.
Cách xử lý:
-
cho bé bú thường xuyên
-
chườm ấm trước khi cho bú
-
chườm lạnh giữa các cữ bú
Nếu không cho con bú:
-
dùng áo ngực nâng đỡ
-
chườm lạnh
-
hút sữa nếu cần
6. Chức năng tiểu tiện và đại tiện
Sau sinh, phụ nữ cần chú ý theo dõi việc đi tiểu và đi tiêu.
Nếu 3 ngày chưa đi đại tiện, có thể dùng:
-
thuốc nhuận tràng nhẹ
-
chất xơ bổ sung
-
uống nhiều nước
7. Quan hệ tình dục sau sinh
Ham muốn tình dục thường giảm sau sinh do giảm hormone estrogen.
Phụ nữ nên:
-
đợi vùng tầng sinh môn lành hoàn toàn
-
thường khoảng 4–6 tuần sau sinh
Việc tư vấn về sức khỏe tình dục sau sinh là cần thiết để đảm bảo sự thoải mái và an toàn cho phụ nữ.
8. Biện pháp tránh thai sau sinh
Tư vấn tránh thai nên bắt đầu ngay từ thời kỳ mang thai.
Một số lựa chọn:
-
thuốc tránh thai chỉ chứa progestin
-
đặt vòng tránh thai
-
bao cao su
-
que cấy tránh thai
Phụ nữ cho con bú không nên dùng thuốc tránh thai chứa estrogen vì có thể ảnh hưởng đến lượng sữa.
WHO khuyến cáo nên đợi ít nhất 6–18 tháng trước khi mang thai lần tiếp theo.
Những vấn đề sức khỏe thường gặp sau sinh
1. Trầm cảm sau sinh
Khoảng tuần đầu sau sinh, nhiều phụ nữ gặp tình trạng “baby blues” với các biểu hiện:
-
buồn bã
-
lo lắng
-
dễ khóc
-
mất ngủ
Tình trạng này thường tự hết trong 2 tuần.
Nếu kéo dài lâu hơn hoặc xuất hiện suy nghĩ tiêu cực, người mẹ cần được tư vấn tâm lý và điều trị sớm.
2. Tiểu không tự chủ
Sau sinh, nhiều phụ nữ bị tiểu són do cơ sàn chậu yếu.
Giải pháp:
-
tập Kegel
-
tập phục hồi sàn chậu
-
kiểm soát cân nặng
Khoảng 25% phụ nữ gặp tình trạng này trong năm đầu sau sinh.
3. Bệnh trĩ
Nguyên nhân:
-
táo bón
-
rặn nhiều khi sinh
Cách cải thiện:
-
ăn nhiều chất xơ
-
uống nhiều nước
-
dùng thuốc làm mềm phân
Các bệnh lý có thể xuất hiện sau sinh
1. Tăng huyết áp sau sinh
Nguy cơ cao trong 48 giờ đầu sau sinh.
Nếu huyết áp ≥150/100 mmHg cần điều trị bằng thuốc như:
-
nifedipine
-
labetalol
2. Tiểu đường thai kỳ
Phụ nữ từng mắc đái tháo đường thai kỳ có nguy cơ cao phát triển tiểu đường type 2.
Cần làm xét nghiệm nghiệm pháp dung nạp glucose sau sinh 4–12 tuần.
3. Rối loạn tuyến giáp sau sinh
Một số phụ nữ có thể bị viêm tuyến giáp sau sinh, gây:
-
cường giáp tạm thời
-
suy giáp
Điều trị tùy theo triệu chứng và cần theo dõi lâu dài.
Phục hồi vùng kín sau sinh
Nhiều phụ nữ sau sinh gặp các vấn đề như:
-
giãn rộng âm đạo
-
giảm cảm giác khi quan hệ
-
tiểu són
-
sa sàn chậu
Các phương pháp tạo hình và phục hồi vùng kín hiện đại có thể giúp cải thiện chức năng và thẩm mỹ vùng kín. Bạn có thể tìm hiểu thêm tại:
https://drdonghung.vn/tao-hinh-phuc-hoi-vung-kin-giai-phap-y-khoa-tinh-te-cho-phu-nu-hien-dai/
Khuyến nghị chăm sóc hậu sản từ WHO
Tổ chức Y tế Thế giới khuyến nghị:
-
mẹ và bé cần được theo dõi trong 24 giờ đầu sau sinh
-
ít nhất 4 lần khám hậu sản trong 6 tuần đầu
-
theo dõi các dấu hiệu nguy hiểm như:
-
nhiễm trùng
-
băng huyết
-
tiền sản giật
-
huyết khối
-
Giáo dục sức khỏe cho mẹ sau sinh là yếu tố then chốt giúp giảm tỷ lệ tử vong mẹ và trẻ sơ sinh.
Kết luận
Chăm sóc hậu sản không chỉ đơn thuần là theo dõi sức khỏe sau sinh mà còn là quá trình phục hồi toàn diện về thể chất, tâm lý và nội tiết của người phụ nữ.
Việc thăm khám định kỳ, chăm sóc tại nhà đúng cách và phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường sẽ giúp:
-
giảm biến chứng sau sinh
-
bảo vệ sức khỏe lâu dài cho mẹ
-
tạo nền tảng phát triển tốt cho trẻ sơ sinh
