Rối loạn sàn chậu là gì?
Rối loạn sàn chậu (Pelvic Floor Disorders – PFDs) là nhóm các bệnh lý xảy ra khi hệ thống nâng đỡ vùng chậu bị suy yếu. Các bệnh lý phổ biến bao gồm:
-
Tiểu không tự chủ (Urinary Incontinence – UI)
-
Bàng quang tăng hoạt (Overactive Bladder – OAB)
-
Đại tiện không tự chủ (Fecal Incontinence – FI)
-
Sa tạng chậu (Pelvic Organ Prolapse – POP)
Rối loạn sàn chậu ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống, sinh hoạt hàng ngày và đời sống tình dục của phụ nữ.
Theo nhiều nghiên cứu y học, hai yếu tố quan trọng nhất liên quan đến tình trạng này là:
-
quá trình mang thai
-
phương pháp sinh (sinh thường hoặc sinh mổ)
Nguồn nghiên cứu khoa học chi tiết:
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10316876/
Những thay đổi của sàn chậu trong thai kỳ
Trong quá trình mang thai, cơ thể phụ nữ phải trải qua nhiều thay đổi để thích nghi với sự phát triển của thai nhi.
Các thay đổi bao gồm:
-
thay đổi nội tiết
-
thay đổi cấu trúc giải phẫu
-
thay đổi sinh cơ học
-
tăng độ đàn hồi của các mô nâng đỡ.
Ngoài ra, sự gia tăng trọng lượng cơ thể và kích thước tử cung làm tăng áp lực ổ bụng, gây áp lực lớn lên các cấu trúc của sàn chậu. Điều này có thể dẫn đến:
-
giãn cơ sàn chậu
-
tổn thương dây chằng
-
suy yếu hệ thống nâng đỡ vùng chậu.
Sinh thường có ảnh hưởng đến sàn chậu như thế nào?
Mặc dù mang thai đã gây áp lực đáng kể lên sàn chậu, nhiều nghiên cứu cho thấy quá trình sinh nở mới là yếu tố có ảnh hưởng mạnh nhất đến các rối loạn sàn chậu.
Tuy nhiên, trong y văn hiện nay vẫn chưa có sự thống nhất hoàn toàn về mức độ ảnh hưởng của phương pháp sinh đến rối loạn sàn chậu.
So sánh sinh thường và sinh mổ đối với rối loạn sàn chậu
Một số nghiên cứu theo dõi phụ nữ sau sinh đã đưa ra các kết quả khác nhau.
Nghiên cứu theo dõi 12–24 tháng sau sinh
Một nghiên cứu theo dõi phụ nữ sinh con lần đầu trong vòng 12–24 tháng sau sinh cho thấy:
-
không có sự khác biệt rõ rệt về tỷ lệ tiểu không tự chủ giữa sinh thường và sinh mổ.
Nghiên cứu theo dõi 5 năm
Một nghiên cứu khác theo dõi phụ nữ trong 5 năm sau sinh cũng không tìm thấy mối liên hệ rõ ràng giữa tiểu không tự chủ và phương pháp sinh.
Tuy nhiên, nghiên cứu này có tỷ lệ sinh mổ thấp (chỉ 18%), nên kết quả có thể bị hạn chế.
Nguy cơ rối loạn sàn chậu tăng theo thời gian
Các nghiên cứu theo dõi dài hạn cho thấy rối loạn sàn chậu có thể xuất hiện nhiều năm sau sinh, không chỉ trong giai đoạn hậu sản.
Ví dụ:
-
Tiểu không tự chủ do gắng sức thường đạt đỉnh khoảng 5 năm sau sinh
-
Sa tạng chậu thường xuất hiện rõ rệt khoảng 20 năm sau sinh
Điều này giải thích vì sao nhiều nghiên cứu ngắn hạn không ghi nhận đầy đủ tác động của sinh nở lên sàn chậu.
Nguy cơ rối loạn sàn chậu cao hơn sau sinh thường
Một nghiên cứu lớn theo dõi 1011 phụ nữ trong 5–10 năm sau sinh cho thấy:
So với sinh mổ không chuyển dạ, sinh thường làm tăng nguy cơ:
-
tiểu không tự chủ do gắng sức gấp 2,9 lần
-
sa tạng chậu gấp 5,6 lần
Đặc biệt, sinh có can thiệp dụng cụ (forceps hoặc hút) làm tăng nguy cơ rối loạn sàn chậu mạnh hơn.
Nguy cơ sa tạng chậu tăng gấp 7,5 lần khi sử dụng dụng cụ hỗ trợ sinh.
Tỷ lệ rối loạn sàn chậu sau sinh
Theo dõi dài hạn trong 15 năm cho thấy tỷ lệ mắc các rối loạn sàn chậu sau lần sinh đầu tiên là:
-
34,3% tiểu không tự chủ do gắng sức
-
21,8% bàng quang tăng hoạt
-
30,6% đại tiện không tự chủ
-
30% sa tạng chậu
Các dữ liệu cho thấy sinh thường có liên quan chặt chẽ nhất đến sa tạng chậu.
Trong khi đó, sinh mổ có xu hướng làm giảm nguy cơ rối loạn sàn chậu.
Vì sao sinh thường có thể gây tổn thương sàn chậu?
Cơ chế gây tổn thương sàn chậu sau sinh bao gồm nhiều yếu tố.
1. Tổn thương cơ nâng hậu môn (levator ani)
Cơ levator ani đóng vai trò quan trọng trong việc nâng đỡ các cơ quan vùng chậu.
Sau sinh thường, cơ này có thể:
-
bị rách
-
bị tách khỏi vị trí bám
-
suy yếu chức năng.
Các nghiên cứu siêu âm 3D cho thấy 13% phụ nữ có tổn thương cơ levator ani sau sinh thường.
2. Tổn thương dây thần kinh thẹn (pudendal nerve)
Dây thần kinh thẹn giúp điều khiển hoạt động của cơ sàn chậu.
Khi dây thần kinh này bị kéo căng hoặc tổn thương trong quá trình sinh nở, chức năng kiểm soát tiểu tiện và đại tiện có thể bị ảnh hưởng.
3. Giảm sức mạnh cơ sàn chậu
Nghiên cứu sử dụng perineometer để đo lực cơ sàn chậu cho thấy:
Phụ nữ có ít nhất một lần sinh thường thường có sức mạnh cơ sàn chậu thấp hơn so với phụ nữ sinh mổ.
Sự suy giảm sức mạnh này liên quan đến nguy cơ:
-
tiểu không tự chủ: 16%
-
bàng quang tăng hoạt: 27%
-
sa tạng chậu: 43%
Vai trò của diện tích khe cơ sàn chậu
Một yếu tố quan trọng khác là diện tích khe cơ sàn chậu (hiatal area).
Các nghiên cứu siêu âm 3D cho thấy:
-
diện tích này tăng lên sau sinh
-
đặc biệt tăng nhiều sau sinh thường.
Diện tích khe cơ càng lớn thì nguy cơ sa tạng chậu càng cao.
Chấn thương cơ sàn chậu có thể xuất hiện muộn
Một điểm quan trọng là nhiều tổn thương sàn chậu không được phát hiện ngay sau sinh.
Ví dụ:
-
tổn thương cơ levator ani
-
suy yếu dây thần kinh vùng chậu.
Những tổn thương này có thể phát triển thành sa tạng chậu nhiều năm sau đó.
Sinh mổ có giúp phòng tránh rối loạn sàn chậu không?
Một số nghiên cứu cho thấy sinh mổ có thể làm giảm nguy cơ rối loạn sàn chậu, đặc biệt là:
-
tiểu không tự chủ
-
sa tạng chậu.
Một tổng quan hệ thống cho thấy:
-
sinh mổ có thể giảm nguy cơ tiểu không tự chủ từ 16% xuống 9,8%
-
hoặc từ 22% xuống 10%.
Tuy nhiên, sinh mổ không loại bỏ hoàn toàn nguy cơ rối loạn sàn chậu, vì nguyên nhân của bệnh là đa yếu tố.
Cách chăm sóc và phục hồi sàn chậu sau sinh
Sau sinh, phụ nữ nên chú ý chăm sóc và phục hồi chức năng sàn chậu để giảm nguy cơ rối loạn lâu dài.
Các biện pháp bao gồm:
-
tập bài tập Kegel
-
kiểm soát cân nặng
-
tránh táo bón
-
điều trị sớm các bệnh phụ khoa.
Bạn có thể tham khảo thêm các phương pháp chăm sóc sức khỏe tiết niệu – phụ khoa tại:
https://drdonghung.vn/cham-soc-suc-khoe-nieu-khoa-tai-nha-nen-tang-ben-vung-cho-chat-luong-song/
Phục hồi và tạo hình vùng kín sau sinh
Một số phụ nữ sau sinh có thể gặp các vấn đề như:
-
giãn rộng âm đạo
-
giảm khoái cảm
-
tiểu không tự chủ
-
sa sàn chậu.
Các phương pháp phục hồi và tạo hình vùng kín hiện đại có thể giúp cải thiện cả chức năng và thẩm mỹ vùng kín.
Tham khảo chi tiết tại:
https://drdonghung.vn/tao-hinh-phuc-hoi-vung-kin-giai-phap-y-khoa-tinh-te-cho-phu-nu-hien-dai/
Kết luận
Rối loạn sàn chậu là vấn đề sức khỏe phổ biến ở phụ nữ sau sinh. Các nghiên cứu cho thấy:
-
sinh thường, đặc biệt sinh có can thiệp dụng cụ, làm tăng nguy cơ rối loạn sàn chậu
-
sinh mổ có thể giảm nguy cơ nhưng không loại bỏ hoàn toàn.
Hiểu rõ cơ chế tổn thương và các yếu tố nguy cơ sẽ giúp:
-
phát hiện sớm rối loạn sàn chậu
-
xây dựng chiến lược phục hồi sàn chậu hiệu quả
-
cải thiện chất lượng cuộc sống của phụ nữ sau sinh.
