Nhận biết dấu hiệu cảnh báo sỏi thận đã gây nhiễm trùng như sốt, rét run kèm đau lưng. Hướng dẫn xử trí nhanh, an toàn từ Bác sĩ Nguyễn Đông Hưng. S

 “Bác sĩ ơi, tôi chỉ nghĩ mình bị cảm cúm thông thường kèm đau lưng do làm việc nặng thôi, ai ngờ vào viện thận đã đầy mủ.” Đây là lời tâm sự của một bệnh nhân mà tôi vừa can thiệp dẫn lưu cấp cứu tuần trước. Thực tế lâm sàng cho thấy, rất nhiều người mang trong mình viên sỏi thận nhưng chọn sống chung hòa bình hoặc tự âm thầm chịu đựng những cơn đau âm ỉ. Họ cho rằng sỏi chưa đủ lớn thì chưa nguy hiểm. Sự chủ quan này vô tình che lấp một trong những biến chứng có tốc độ tàn phá cơ thể nhanh nhất: nhiễm trùng hệ tiết niệu trên do tắc nghẽn. Khi viên sỏi chặn đứng dòng chảy của nước tiểu, quả thận sẽ biến thành một “hồ nước tù” – môi trường lý tưởng để vi khuẩn bùng phát dữ dội. Nhận biết sớm dấu hiệu cảnh báo sỏi thận đã gây nhiễm trùng chính là ranh giới cứu sống chức năng thận, thậm chí là tính mạng của bạn. Từ góc nhìn của một bác sĩ ngoại tiết niệu, tôi sẽ chỉ rõ những tín hiệu đỏ mà cơ thể đang phát ra để bạn biết khi nào cần buông bỏ việc tự theo dõi và lập tức di chuyển đến bệnh viện.

Khi quả thận biến thành một “bình áp suất” chứa đầy vi khuẩn

Trong y khoa, chúng tôi rất lo ngại hiện tượng tắc nghẽn đi kèm nhiễm trùng. Hãy tưởng tượng đường tiết niệu như một dòng sông chảy liên tục để tự làm sạch. Khi một viên sỏi rơi xuống niệu quản và kẹt lại, nước tiểu từ thận không thể xuống bàng quang được nữa. Thận vẫn liên tục lọc và bài tiết nước tiểu, khiến áp lực trong đài bể thận tăng vọt, căng phồng lên giống như một quả bóng bị bơm quá căng.

Nếu có sẵn vi khuẩn từ đường tiết niệu dưới ngược dòng lên, hoặc vi khuẩn di chuyển theo đường máu đến, chúng sẽ bị giữ lại tại vùng nước tù hãm này. Ở nhiệt độ 37°C của cơ thể, vi khuẩn sinh sôi với tốc độ chóng mặt. Tình trạng này y học gọi là viêm thận – bể thận cấp tính hoặc thận ứ mủ.

Điều nguy hiểm là các mạch máu tại thận rất phong phú để thực hiện chức năng lọc. Khi áp lực trong đài bể thận quá cao do ứ mủ, hàng rào bảo vệ bị phá vỡ, vi khuẩn và các độc tố của chúng sẽ bị “ép” ngược trở lại vào hệ tuần hoàn máu. Đây là con đường ngắn nhất dẫn đến sốc nhiễm khuẩn – một tình trạng cấp cứu nguy hiểm tính mạng với tỷ lệ tử vong cao nếu xử lý chậm trễ.

3 Dấu hiệu cảnh báo sỏi thận đã gây nhiễm trùng bạn không được phép bỏ qua

Nếu bạn đã biết mình bị sỏi thận, hoặc đột ngột xuất hiện những triệu chứng dưới đây sau một đợt đau lưng, hãy xem đó là “lệnh triệu tập” khẩn cấp từ cơ thể:

1. Cơn sốt cao xuất hiện đột ngột kèm theo rét run

Đây là chỉ dấu quan trọng nhất. Khác với những cơn sốt âm ỉ do cảm cúm thông thường, sốt do nhiễm trùng thận thường bùng phát rất cao (38.5°C đến 39–40°C). Người bệnh có cảm giác lạnh toát từ bên trong, cặp răng vào nhau lập cập (rét run) dù đang đắp chăn dày, sau đó lại nóng bừng và vã mồ hôi đầm đìa. Chu kỳ này có thể lặp đi lặp lại và thuốc hạ sốt thông thường rất ít đáp ứng hoặc chỉ giảm sút tạm thời rồi lại tăng cao.

2. Đau dữ dội hoặc tăng nặng vùng hông lưng (Mạn sườn)

Cơn đau không còn là cảm giác mỏi mệt hay đau nhức cơ thông thường. Đó là một cơn đau sâu, nhức nhối hoặc quặn thắt dữ dội ở một bên mạn sườn sau lưng (vị trí hông lưng ngay dưới xương sườn). Khi bạn dùng tay đấm nhẹ hoặc chạm vào vùng lưng này, cảm giác đau thấu xương xuất hiện do quả thận đang bị viêm căng căng chạm vào thành bụng sau.

3. Nước tiểu đục, có mủ hoặc mùi hôi nồng nặc

Khi đi tiểu, bạn sẽ thấy nước tiểu không còn độ trong suốt tự nhiên mà chuyển sang màu như nước vo gạo, có các cặn lợn cợn lơ lửng (chính là xác vi khuẩn và bạch cầu). Đôi khi, nước tiểu có màu hồng hoặc đỏ do xuất huyết niêm mạc đi kèm, kèm theo mùi hôi hám rất khó chịu, khác hẳn mùi khai thông thường.

Những hiểu lầm tai hại: Đừng nhầm nhiễm trùng thận với cảm sốt

Nhiều bệnh nhân khi bị sốt và đau lưng thường tự chẩn đoán mình bị “trúng gió”, cảm cúm hoặc viêm họng, sau đó tự ý ra hiệu thuốc mua vài liều kháng sinh bừa bãi kết hợp thuốc hạ sốt. Thuốc hạ sốt có thể tạm thời làm dịu cơn sốt, khiến người bệnh lầm tưởng bệnh đang thuyên giảm. Tuy nhiên, khối mủ trong thận vẫn tiếp tục tiến triển âm thầm, ăn mòn các nhu mô thận lành lặn xung quanh.

Lời khuyên từ Bác sĩ: Một nguyên tắc vàng tôi luôn nhắc nhở người bệnh là: Sốt + Rét run + Đau hông lưng = Cấp cứu tiết niệu. Tuyệt đối không được tự ý nằm theo dõi tại nhà hay tự điều trị bằng thuốc nam, thuốc bắc với hy vọng làm tiêu mủ.

Nỗi sợ hãi và việc tự ý dùng thuốc sai cách không chỉ xuất hiện ở bệnh lý sỏi thận, mà ngay cả trong các vấn đề tế nhị nam khoa, nhiều người cũng hay tự tìm cách can thiệp mà không qua thăm khám, ví dụ như tự ý bôi thuốc khi gặp bất thường ở bao quy đầu, thay vì tìm hiểu đúng bản chất vấn đề qua bài viết Bao quy đầu dưới góc nhìn y khoa hiện đại: Không chỉ là mảnh da thừa.

Bác sĩ tiết niệu chẩn đoán và đánh giá những gì tại bệnh viện?

Khi bạn nhập viện vì các dấu hiệu nghi ngờ sỏi thận biến chứng nhiễm trùng, các bác sĩ lâm sàng sẽ tiến hành một quy trình đánh giá khẩn trương nhưng cực kỳ cẩn trọng để không làm mất thời gian vàng:

• Khám lâm sàng: Bác sĩ sẽ thực hiện nghiệm pháp “vỗ hông lưng” (gõ thận). Nếu thận đang viêm ứ mủ, người bệnh sẽ có phản ứng đau nẩy người khi bác sĩ chạm nhẹ.

• Xét nghiệm máu: Kiểm tra các chỉ số nhiễm trùng như số lượng bạch cầu (WBC), chỉ số CRP hoặc Procalcitonin tăng vọt. Đồng thời đánh giá chức năng thận qua nồng độ Creatinin để xem thận đã bị suy giảm chức năng do tắc nghẽn chưa.

• Tổng phân tích nước tiểu: Tìm sự hiện diện của tế bào mủ (bạch cầu), hồng cầu và vi khuẩn. Nước tiểu cũng sẽ được đem đi nuôi cấy để tìm chính xác tên loại vi khuẩn và làm kháng sinh đồ, giúp chọn loại kháng sinh điều trị trúng đích nhất.

• Siêu âm và Chụp CT Scan hệ tiết niệu: Giúp bác sĩ nhìn thấy rõ mịt mùng hình ảnh đài bể thận giãn căng chứa đầy dịch đục, vị trí và kích thước viên sỏi đang chèn ép niệu quản.

Chiến lược điều trị chuẩn y khoa: Khơi thông dòng chảy trước, xử lý sỏi sau

Một sai lầm phổ biến mà nhiều người thường thắc mắc với tôi khi vào viện là: “Tại sao bác sĩ không tán sỏi hay mổ lấy sỏi ra ngay cho tôi hết đau hết sốt?”.

Theo các hướng dẫn điều trị uy tín hiện nay của Hội Niệu khoa Châu Âu (EAU) và Hiệp hội Niệu khoa Hoa Kỳ (AUA), khi sỏi thận đã gây nhiễm trùng kèm tắc nghẽn, tuyệt đối không được tán sỏi ngay lập tức. Năng lượng từ tia laser hoặc sóng xung kích khi tán sỏi trong môi trường nhiễm trùng sẽ làm giải phóng ồ ạt vi khuẩn và độc tố vào máu, dễ đẩy bệnh nhân vào tình trạng sốc nhiễm khuẩn ngay trên bàn mổ.

Chiến lược điều trị bắt buộc phải tuân theo hai bước:

Bước 1: Khẩn cấp giải áp và dẫn lưu dòng tiểu

Bác sĩ sẽ ưu tiên đưa một ống thông mềm gọi là ống thông J-J từ bàng quang lên niệu quản, vượt qua vị trí viên sỏi để tạo một đường thoát cho mủ từ thận chảy xuống bàng quang ra ngoài. Nếu không đặt được ống thông ngược dòng, bác sĩ sẽ tiến hành chọc một đường hầm nhỏ qua da ở vùng hông lưng thẳng vào bể thận (dẫn lưu thận qua da) để mủ thoát ra ngoài ngay lập tức. Song song với đó, bệnh nhân sẽ được truyền kháng sinh phổ rộng liều cao qua đường tĩnh mạch.

Bước 2: Xử lý viên sỏi khi tình trạng nhiễm trùng đã ổn định

Sau khoảng 1–2 tuần, khi bệnh nhân hết sốt hoàn toàn, các chỉ số nhiễm trùng trong máu trở về bình thường, hệ tiết niệu đã sạch khuẩn, lúc này bác sĩ mới lên kế hoạch can thiệp xử lý triệt để viên sỏi bằng các phương pháp ít xâm lấn. Bạn có thể tham khảo chi tiết về các công nghệ tán sỏi hiện đại này tại bài viết Sỏi thận (Nephrolithiasis): Hiểu đúng để điều trị hiệu quả và an toàn.

Bạn cần làm gì để tự bảo vệ mình an toàn hơn?

Nếu bạn là người đã được chẩn đoán có sỏi đường tiết niệu, hành trình bảo vệ bản thân không nằm ở chỗ lo lắng viển vông, mà nằm ở việc lắng nghe cơ thể một cách khoa học:

1. Không chủ quan với sỏi nhỏ: Kích thước viên sỏi không tỷ lệ thuận với mức độ nguy hiểm. Một viên sỏi chỉ 4mm nhưng nằm kẹt đúng vị trí hiểm hóc ở niệu quản vẫn có thể khóa chặt dòng tiểu và gây nhiễm trùng nhanh hơn viên sỏi bể thận 2cm nằm yên.

2. Uống đủ nước mỗi ngày: Hãy duy trì lượng nước lọc khoảng 2–2.5 lít/ngày để nước tiểu luôn có màu vàng nhạt hoặc trong suốt. Dòng nước tiểu luân chuyển liên tục là vũ khí tự nhiên tốt nhất để cuốn trôi vi khuẩn.

3. Khám định kỳ hệ tiết niệu: Siêu âm kiểm tra mỗi 3–6 tháng một lần là cách đơn giản và tiết kiệm nhất để kiểm soát xem viên sỏi có âm thầm làm giãn thận của bạn hay không.

Bên cạnh các bệnh lý nội tiết, việc chăm sóc sức khỏe ngoại khoa thẩm mỹ hay chỉnh sửa các dị tật cơ quan sinh dục cũng cần được tiếp cận một cách y khoa và an toàn, tránh để lại các biến chứng nhiễm trùng vùng kín đáng tiếc, như cách chúng tôi thực hiện trong quy trình Chỉnh hình dương vật: Khái niệm, dấu hiệu và quy trình xử lý chuẩn y khoa.

Nguồn tham khảo chuyên môn

1. European Association of Urology (EAU) Guidelines 2026: Management of Urosepsis and Obstructive Uropathy. [https://uroweb.org/guidelines/urolithiasis]

2. American Urological Association (AUA) / Endourological Society Guideline: Evaluation and Management of Kidney Stones with Concomitant Infection. [https://www.auanet.org/guidelines]

3. National Health Service (NHS UK): Complications of Kidney Stones – Kidney Infection. [https://www.nhs.uk/conditions/kidney-stones/complications/]

4. PubMed / NCBI: Acute Pyelonephritis Secondary to Ureteric Calculi – Emergency Management Strategies. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/]

Lưu ý: Nội dung bài viết mang tính chất tham khảo, người bệnh nên thăm khám trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa để được chẩn đoán và tư vấn điều trị phù hợp nhất.